Hendrik Antoon Lorentz is berucht bij studenten vanwege de Lorentztransformatie, een stuk wiskunde dat van groot belang was voor het later formuleren van de speciale relativiteitstheorie door Einstein. Naar deze natuurkundige werd vlak na zijn dood een plein in het Haagse Laakkwartier vernoemd, het Lorentzplein.

Hendrik Lorentz in 1923.
Hendrik Lorentz in 1923.

De natuurkundige

Lorentz werd in 1853 geboren in Arnhem. Al in 1875 promoveerde hij en twee jaar later was hij hoogleraar. Alles wat hij deed ging als vanzelf. Leren, lezen, rekenen, schrijven, tot onderwijzen en het op latere leeftijd voorzitten van meertalige congressen toe. Lorentz was 49 toen hij in 1902 de Nobelprijs voor Natuurkunde ontving. Hij ontving de Nobelprijs samen met Pieter Zeeman, voor hun onderzoek naar de invloed van magnetisme op spectraallijnen: het Zeemaneffect. Zeeman bevestigde de theorie van Lorentz over elektromagnetische straling.

In 1905 werd de alleskunner echter gepasseerd door Albert Einstein. Lorentz had een jaar eerder dan Einstein resultaat gehaald met de speciale relativiteitstheorie. Lorentz’ verklaring voor de resultaten was echter onjuist. Het was daarom Einstein die er vandoor ging met alle eer en glorie. De verhouding met Einstein bleef echter goed en Einstein zag in Lorentz een soort van wetenschappelijke vader en de twee ontmoetten elkaar vaak in Leiden.

Na 1912 trok hij zich als onderzoeker enigszins terug na zijn benoeming tot conservator van het Teylers Museum in Haarlem. Maar ook op andere terreinen verdiende Lorentz zijn sporen. Na de grote overstromingen rond de Zuiderzee in 1916 werd besloten tot de aanleg van de Afsluitdijk. De regering stelde een staatscommissie in die moest onderzoeken hoe dit het beste kon worden aangepakt. Lorentz werd voorzitter van deze commissie die een plan uitwerkte dat tussen 1927 en 1932 werd uitgevoerd.

Het Lorentzplein vlak na de oplevering. De hoeken van het Lorentzplein worden geaccentueerd door hoger opgetrokken bouwblokken.
Het Lorentzplein vlak na de oplevering. De hoeken van het Lorentzplein worden geaccentueerd door hoger opgetrokken bouwblokken.
Bij zijn overlijden en begrafenis in Haarlem in 1928 bracht Hendrik Lorentz meer dan honderdduizend mensen op de been.

Niet te verwarren met Edward N. Lorenz (zonder T in de naam), de Amerikaanse wiskundige en meteoroloog die als grondlegger van de chaostheorie kan worden beschouwd. 

Het plein

Het plein is een belangrijk verkeersknooppunt tussen de Goeverneurlaan, de Oudemansstraat, de Van Musschenbroekstraat en de Jan van der Heijdenstraat. De hoeken van het Lorentzplein worden geaccentueerd door hoger opgetrokken bouwblokken. Dit principe gaat terug op de stedenbouwkundige inzichten van de beroemde architect Berlage

Het vroegere Rembrandttheater was het centrale middelpunt van het plein. Deze Rembrandtbioscoop werd bij de aanleg van het plein gesticht door de broers Hirschberg uit Breslau (Duitsland) en opende op 15 december 1933 de deuren. Tussen 1945-1949 werd de naam veranderd in Lorentzpleintheater. In 1966 werd de bioscoop met z'n duizend zitplaatsen gesloten en kwam er een Albert Heijn voor in de plaats.

Het Rembrandttheater aan het Lorentzplein in 1935. Op deze foto is goed de lastige Berlagiaanse Y-splitsing zichtbaar met links de Van Musschenbroekstraat en rechts de Jan van der Heijdenstraat.
Het Rembrandttheater aan het Lorentzplein in 1935. Op deze foto is goed de lastige Berlagiaanse Y-splitsing zichtbaar met links de Van Musschenbroekstraat en rechts de Jan van der Heijdenstraat.
Het Lorentzplein was tientallen jaren hét grootste wijkwinkelcentrum van Laak. De laatste jaren is er echter een verschuiving naar het Goeverneurplein gaande. 

De gebouwen op het Lorentzplein zijn in 1931-1934 neergezet.

Het Lorentzplein in de jaren dertig. In het verlengde loopt de Goeverneurlaan.
Het Lorentzplein in de jaren dertig. In het verlengde loopt de Goeverneurlaan.
Het nog steeds verkeersluwe Lorentzplein in 1960.
Het nog steeds verkeersluwe Lorentzplein in 1960.
Het Lorentzplein in de richting van de Jan van der Heijdenstraat. Deze foto werd in 1980 gemaakt.
Het Lorentzplein in de richting van de Jan van der Heijdenstraat. Deze foto werd in 1980 gemaakt.
Het interieur van de Rembrandtbioscoop. Deze zaal bood plaats aan ongeveer vijfhonderd bezoekers.
Het interieur van de Rembrandtbioscoop. Deze zaal bood plaats aan ongeveer vijfhonderd bezoekers.
Op het Lorentzplein krijgen de bomen niet de kans om volwassen te worden omdat het plein regelmatig op de schop gaat. Deze foto is van februari 2015.
Op het Lorentzplein krijgen de bomen niet de kans om volwassen te worden omdat het plein regelmatig op de schop gaat. Deze foto is van februari 2015.
De eeuwige bloemenstal op het Lorentzplein.
De eeuwige bloemenstal op het Lorentzplein.
De laagste huisnummers van het Lorentzplein. Dit blok met appartementen werd in 1931 neergezet. De straat in het midden van de foto is de Miquelstraat.
De laagste huisnummers van het Lorentzplein. Dit blok met appartementen werd in 1931 neergezet. De straat in het midden van de foto is de Miquelstraat.
Het Lorentzplein kijkend naar de Albert Heijn die al sinds 1966 op deze locatie zit.
Het Lorentzplein kijkend naar de Albert Heijn die al sinds 1966 op deze locatie zit.