Artikelindex

Mr. Johan Pieter Vaillant, heer van Hei en Boeicop (1822-1896) was van 1863-1887 lid van de Haagse gemeenteraad. Hij woonde op het Buitenhof 7. Het is opvallend dat in een wijk waarvan de straten naar beroemde schilders genoemd zijn (de Schilderswijk), een brede hoofdstraat naar een wethouder genoemd is. De laan begint bij het Vaillantplein en eindigt bij De Put (het viaduct onder het spoor door bij de kruising met de Parallelweg).

De Vaillantlaan gezien vanaf de Hobbemastraat richting Vaillantplein. De foto werd rond 1900 gemaakt. Let op de middenklasse kleding van de mevrouw links en de kinderen.
De Vaillantlaan gezien vanaf de Hobbemastraat richting Vaillantplein. De foto werd rond 1900 gemaakt. Let op de middenklasse kleding van de mevrouw links en de kinderen.

De 19e eeuw

Tot in de 19e eeuw bestond het gebied rond de Hoefkade uit weilanden, die door sloten gescheiden werden, met de Zustermolen en de Gortmolen als herkenningspunten. Het gebied ten zuiden van de Hoefkade behoorde tot het ambacht van Rijswijk, en hier bevonden zich - ongeveer waar nu de Vaillantlaan loopt - tot circa 1895 een eendenkooi met kooikerswoning en een watermolen.

Halverwege de 19e eeuw was de gemeentelijke bemoeienis met stadsuitbreidingen uiterst gering. Zowel in de toekomstige Schilderswijk als in het Zeelheldenkwartier en de Achipelbuurt werd de bouw van de straten aan de markt overgelaten. De uitbreiding van de stad was in handen van bouwgrondmaatschappijen, samenwerkingsverbanden van kleine beleggers, die maar één doel hadden: zo veel mogelijk goedkoop te realiseren woningen op een zo klein mogelijk oppervlakte bouwen. Toch waren deze beleggers niet altijd succesvol. 

Vanaf circa 1900 werden in Den Haag portiekwoningen gebouwd, waarbij de bovenwoningen via een buitentrap bereikbaar waren. In Schilderswijk-Centrum kwamen dit soort woningen voor in de driehoek Jacob Marisstraat-Vaillantlaan-Hoefkade

Dezelfde plek als de vorige foto, maar dan in 1920. De bomen zijn in 20 jaar volwassen geworden. Tussen de bomen lag een schelpenpad.
Dezelfde plek als de vorige foto, maar dan in 1920. De bomen zijn in 20 jaar volwassen geworden. Tussen de bomen lag een schelpenpad.

Ontsluiting

De bouwmaatschappijen hadden echter geen oog voor doorgaande wegen en de ontsluiting van de wijk. Rond 1895 greep de gemeente daarom in. Er werden overeenkomsten met particuliere bouwers afgedwongen en de hoofdweg werd de Vaillantlaan. Deze heeft tot op de dag van vandaag een gebogen loop omdat er langs net gebouwde straten gemanouvreerd moest worden. De laan – gemiddeld 25 meter breed – kreeg tussen het Vaillantplein en de Hoefkade een dubbele rij bomen met in het midden een wandelpad.

De verkeersontsluiting bleef echter een probleem. Zowel bij de spoorwegovergang als bij de zeer smalle voetgangersbrug bij de Zoutkeetssingel ontstonden voortdurend opstoppingen en files. In 1906 werd een tramlijn op de Vaillantlaan aangelegd. Lijn 6 werd in dienst gesteld en reed komend uit het centrum via de Hobbemastraat en Vaillantlaan naar station HS. In 1926 werd de lijn verlegd richting de Transvaalbuurt en beperkte zich voortaan tot de Hobbemastraat. In 1911 verscheen lijn 12 via de V.d. Vennestraat op de Vaillantlaan. Vanaf 1968 werd het trajekt langs de De Heemstraat door lijn 12 bereden en verdween de tram van de Vaillantlaan.

De aanleg van de Put in 1924. Voorheen moest het verkeer vanaf de Vaillantlaan via een spoorwegovergang naar het Laakkwartier. De Vaillantlaan werd uitgegraven om zo onder het spoor door te kunnen.
De aanleg van de Put in 1924. Voorheen moest het verkeer vanaf de Vaillantlaan via een spoorwegovergang naar het Laakkwartier. De Vaillantlaan werd uitgegraven om zo onder het spoor door te kunnen.

De Put

Op 29 september 1896 werd de peilhoogte vastgesteld van het gedeelte Vaillantlaan, gelegen tussen de latere Frans Halsstraat en de overweg over de spoorbaan. Al op 11 juni 1897 werd die hoogte gewijzigd 'ten einde reeds thans zooveel mogelijk in verband te werken met een eventueel later te maken doorgang onder de spoorbaan der Hollandschen IJzeren Spoorweg Maatschappij in stede van den overweg.'  De onderdoorgang Vaillantlaan 'De Put' werd uiteindelijk pas gebouwd in 1924. Dat had heel wat voeten in de aarde.

Allereerst moest de spoorweg verhoogd worden tot een spoordijk om de tunnel niet al te diep te laten verzinken. Het benodigde zand kon men in de directe nabijheid vinden, want het kruispunt Parallelweg/Vaillantlaan moest op tunnelniveau gebracht worden en dat betekende een flinke afgraving. 'De Kuil' of 'De Put' werd bij regenachtig weer al snel een bezienswaardigheid. Door de lage ligging én een slechte riolering stond het viaduct bij iedere flinke regenbui onder water. De groeiende middenstand van de laan was echter wel te spreken over de tunnel. Het toenemende verkeer betekende voor hen meer klanter en dus een grotere omzet.

De kruising Hoefkade en Vaillantlaan in 1955.
De kruising Hoefkade en Vaillantlaan in 1955.

Veranderingen

In 1938 moest de middenberm wijken voor het toenemende verkeer. Het statige schelpenpad met zijn twee bomenrijen verdween en werd vervangen door klinkerkeien en later asfalt. Het was een van de maatregelen om de laan te benutten als deel van het netwerk van grote doorgaande wegen tussen het noorden en zuiden van de stad. Opmerkelijk is, dat in het gedeelte tussen de Frans Halsstraat en de Parallelweg de middenberm, zij het zonder bomen, tot in de jaren '60 is blijven bestaan.

De andere maatregel was het overkluizen van de gracht tussen het Korte Buitenom en de Vaillantlaan. Vanaf 1935 werd twee jaar aan de overkluizing gewerkt en in 1940 werd het werk, een ontwerp van ir. E.H. Warnaars, voltooid met het plaatsen van twee paardfiguren van de beeldhouwer Albert Termote.

De architectuur van de bebouwing langs de Vaillantlaan werd gekenmerkt door de doorlopende horizontale witte banden tussen de verdiepingen en  de sluitstenen boven ramen en deuren.
De architectuur van de bebouwing langs de Vaillantlaan werd gekenmerkt door de doorlopende horizontale witte banden tussen de verdiepingen en de sluitstenen boven ramen en deuren.

Verval

Door de slechte kwaliteit van de woningen en de eenzijdige bevolkingssamenstelling van laag betaalden of werklozen, zette al geruime tijd voor de Tweede Wereldoorlog het verval van de Schilderswijk in. Wie kon, verliet de wijk en zo ontstond in de jaren dertig zelfs leegstand. Na de oorlog raakte de Schilderswijk als gevolg van de woningnood echter weer dichtbevolkt. De toestand van de bebouwing verslechterde echter zo snel dat grootscheepse sanering en nieuwbouw onvermijdelijk werden. De Schilderswijk werd echter al in 1954 tot saneringsgebied verklaard. Vanaf dat moment werd er geen enkel initiatief tot het opknappen van de woningen meer genomen.

Pas vanaf 1977 werden grote delen van de wijk vervangen door nieuwbouw. Slechts een klein deel werd gerenoveerd. In grote delen van de wijk maakte de oorspronkelijke opzet van lange rechte straten plaats voor een nieuwe stedebouwkundige invulling met verspringende bouwblokken en groenstructuren. In de jaren negentig werd een plan van architect Jo Coenen voor de Vaillantlaan gerealiseerd, waarbij de eindeloze, maar harmonieuze reeksen neo-renaissance woningen werden vervangen door kleurige post-moderne architectuur. 

Op 18 november 2009 werd het viaduct aan het einde van de Vaillantlaan 'De Put' officieel heropend. Ter gelegenheid van de opening werd met een stoomtrein uit de vorige eeuw een ritje gemaak over de nieuwe onderdoorgang.
Op 18 november 2009 werd het viaduct aan het einde van de Vaillantlaan 'De Put' officieel heropend. Ter gelegenheid van de opening werd met een stoomtrein uit de vorige eeuw een ritje gemaak over de nieuwe onderdoorgang.

De nieuwe Put

Medio 2008 begon de reconstructie van De Put. Het nieuwe spoorviaduct werd hoger, lichter en tien meter breder dan de oude constructie. De Put kreeg een doorrijhoogte van 4.20 m. en een verbreding van tien meter ten opzichte van de oude situatie. Het kruispunt met de Vaillantlaan kreeg meer ruimte om de verkeersveiligheid van de Parallelweg te verbeteren. Deze ruimte werd gerealiseerd door onder andere de keermuren in de richting van de woningen te verplaatsen. Dat is zichtbaar in het bestratingsmateriaal dat speciaal voor het gebied werd ontworpen. Voor de trottoirs en de parkeerstroken werd de Kelt Breccia Negri tegel gebruikt. Verder zijn er zwarte betonranden en heeft de straatverlichting een kleurstelling.

 

De Vaillantlaan bij de kruising met de Hoefkade in juni 2014.
De Vaillantlaan bij de kruising met de Hoefkade in juni 2014.

Het groen

Sinds het kappen van de bomen in 1938 blijft het tobben met de groenvoorziening op de laan. In 1993 heeft de gemeente zware, maar jonge, linden geplaatst. De eerste bomen werden in 1995 geplant en in de jaren erna is de boombeplanting voltooid. In 2007 werden de bomen echter verkeerd gesnoeid en in 2012 dreigden de bomen verwijderd te worden omdat ze de luchtkwaliteit negatief zouden beinvloeden. 

De kruising Hoefkade, Wouwermanstraat en Vaillantlaan in de jaren 60. De Vaillantlaan buigt af naar rechts. De straat die naar links afbuigt is de Van der Vennestraat.
De kruising Hoefkade, Wouwermanstraat en Vaillantlaan in de jaren 60. De Vaillantlaan buigt af naar rechts. De straat die naar links afbuigt is de Van der Vennestraat.
De Vaillantlaan op de hoek met de Van Ostadestraat. In de verte het Vaillantplein. Het flat rechts van het midden is het Westeinde ziekenhuis. Uiterst links zijn nog net de pijpen van de elektriciteitscentrale op het Constant Rebecqueplein zichtbaar.
De Vaillantlaan op de hoek met de Van Ostadestraat. In de verte het Vaillantplein. Het flat rechts van het midden is het Westeinde ziekenhuis. Uiterst links zijn nog net de pijpen van de elektriciteitscentrale op het Constant Rebecqueplein zichtbaar.
De Vaillantlaan gezien richting de Hoefkade in de jaren 40. De tram rijdt nog over de laan.
De Vaillantlaan gezien richting de Hoefkade in de jaren 40. De tram rijdt nog over de laan.

.

Cultuur

Tijdperken

Wijken

Ga naar boven