Artikelindex

De Leyweg in Morgenstond loopt van de Volendamlaan tot aan de Erasmusweg. Het gebied rond de Leyweg werd in de late middeleeuwen reeds bewoond en maakte tot 1923 deel uit van het dorp Loosduinen.

De Leyweg was in 1950 nog een boerenlandweg.
De Leyweg was in 1950 nog een boerenlandweg.

De straat

De naam komt van leidewech, een brede zijweg door het land en werd door de gemeente Den Haag formeel vastgesteld op 23 mei 1932. 

Het burgemeestershuis, op het landgoed / bos Leyenburch, werd gebouwd begin 19e eeuw en werd in 1842 door de toenmalige eigenaar van Wesele voor 9800 guldens verkocht en nadien bewoond door Loosduinse burgemeesters. 

Vincent van Gogh schilderde deze boerderij van Dirk van Rijn (wellicht) die aan huidige Leyweg stond tegenover de (huidige) Uitgeeststraat.
Vincent van Gogh schilderde deze boerderij van Dirk van Rijn (wellicht) die aan huidige Leyweg stond tegenover de (huidige) Uitgeeststraat.
In 1883 legde Vincent van Gogh het toen rustieke weggetje vast in het schilderij "Landweg bei Loosduinen".

Het landgoed werd met woning aangekocht door de gemeente 's-Gravenhage, die er in 1920 een openluchtschool vestigde welke bleef bestaan tot 1941.

In 1930 werd tussen het landgoed en de kazerne een mooi houten kerkje gebouwd voor de Gereformeerde gemeente, wat al na korte tijd moest wijken voor de naoorlogse uitbreidingen.

In 1964 werd het woonwagenkamp "Morgenstond" door burgemeester Kolfschoten geopend en 5 jaar later opende hij op 9 januari 1968 de U.T.S. (later MTS). Beiden zijn inmiddels verdwenen.  De wijkmarkt wordt sinds 3 juni 1969 gehouden. 

Opticien Opticus zit al sinds de stichting van het winkelcentrum op de hoek van de Leyweg en de Hengelolaan.
Opticien Opticus zit al sinds de stichting van het winkelcentrum op de hoek van de Leyweg en de Hengelolaan.

Winkelcentrum

In het stedenbouwkundig ontwerp van architect Dudok voor Morgenstond was geen centraal winkelcentrum opgenomen maar ir. F. Bakker Schut, sinds 1948 directeur van de Gemeentelijke Dienst van Wederopbouw en Stadsontwikkeling, vond het onjuist dat een dergelijke voorziening ontbrak.

In 1952 schreef het gemeentebestuur derhalve een open prijsvraag uit voor de vormgeving van een wijk-en winkelcentrum aan de Leyweg. Het programma van eisen bevatte winkels, een warenhuis, een rooms-katholieke kerk, een bioscoop en een wijkgebouw met bibliotheek.

Een deel van het winkelcentrum is overdekt. Dit is Leyweg 2. De foto werd in september 2014 gemaakt.
Een deel van het winkelcentrum is overdekt. Dit is Leyweg 2. De foto werd in september 2014 gemaakt.
De jury concludeerde dat geen van de inzendingen geheel aan de verwachtingen voldeed. Desondanks werd besloten twee ontwerpen een gedeelde eerste prijs toe te kennen: het ontwerp Vicinius van dr.ir. Thomas Nix en Goud in de mond van I.A. Telman. Het winkelcentrum is uiteindelijk tussen 1953 en 1964 vrijwel geheel volgens het plan van Nix uitgevoerd.

Aan beide zijden van de Leyweg bevonden zich korte woonblokken met winkels op de begane grond; aan de noordzijde waren tevens een warenhuis, bioscoop en kerk opgenomen. Nix ontwierp zelf de winkels met bovenwoningen en het warenhuis voor Vroom & Dreesman. De typische korte bouw-blokken zijn in een voor de jaren vijftig karakteristieke vormentaal van grote raampartijen, stalen kozijnen, betonnen banden en baksteenvullingen gerealiseerd.

Het winkelcentrum loopt vanaf de Hengelolaan tot aan de Melis Stokelaan.
Het winkelcentrum loopt vanaf de Hengelolaan tot aan de Melis Stokelaan.
De winkels imiteerden de zakelijke vormentaal van de Rotterdamse Lijnbaan, het prototype van de naoorlogse winkelarchitectuur. Op 25 oktober 1960 werd het filiaal van de Vroom & Dreesman door de toenmalige directeur Anton Dreesmann geopend en op 12 maart 1964 het derde filiaal van de Hema. Daarna werd op 15 december 1966 de Boerenleenbank (sinds 1972 Rabo bank) feestelijk geopend. 

Het wijk- en winkelcentrum is nooit een groot succes geworden. De breedte van de weg werd door het winkelend publiek als onbevredigend ervaren, met name door de toename van het autoverkeer. Proeven met autovrije dagen waren niet succesvol en ook het versmallen van de rijbaan en het bouwen van kiosken bood geen soelaas.

In 2003 is de opzet van het winkelcentrum ingrijpend gewijzigd, mede door het volbouwen van de middenzone. Het winkelgebied werd uitgebreid en grootschalig gerenoveerd. Aan het bestaande winkelcentrum werden 3 nieuwe winkelblokken toegevoegd. Een deel van de ongeveer 140 winkels werd overdekt.

De Lodewijk en Antonius van Padua kerk vlak na de bouw in 1953.
De Lodewijk en Antonius van Padua kerk vlak na de bouw in 1953.

Kerk

De Franciscanen vestigden zich in 1953 in de nieuwe stadswijk Morgenstond om daar een nieuwe parochie te stichten. De bouwpastoor was pater E. Pompen. Als architect staat te boek de Wassenaarse architect ir. W. Wouters, die werd bijgestaan door prof. ir. J. Peutz uit Heerlen.

Het ontwerp gaat echter in zijn hoofdopzet terug op de Duitse architect Dominkus Biihm (1880-1955), één van de belangrijkste kerkenbouwers van zijn tijd. Waarschijnlijk heeft men zo kort na de Tweede Wereldoorlog er niet te veel ruchtbaarheid aan willen geven dat het ontwerp van een Duitse bouwmeester afkomstig was en werd het daarom door een relatief onbekende architect uitgewerkt.

Het kerkplein van de Emmauskerk is  geïntegreerd met de openbare ruimte van de Leyweg  zodat het een geheel vormt met het winkelcentrum.  Links de Vroom en Dreesman.
Het kerkplein van de Emmauskerk is geïntegreerd met de openbare ruimte van de Leyweg zodat het een geheel vormt met het winkelcentrum. Links de Vroom en Dreesman.
De kerk werd gewijd aan de heiligen Lodewijk en Antonius van Padua. Bij de kerk werd tevens een Franciscaner klooster gebouwd. Vanaf 2006 is de kerk Emmauskerk genaamd.

De kerk is enigszins terzijde van het winkelcentrum aan de Leyweg gelegen, maar is met zijn nadrukkelijke vorm en markante betonnen toren toch zeer aanwezig. De architectenhebben gekozen voor een ellipsvormige hoofdvorm als tegenwicht voor de veelal rechthoekige gebouwen in de naoorlogse uitbreidingswijken. Het is hier voor het eerst dat in Nederland de ellips is toegepast in de kerkenbouw.

Het gebouw is opgetrokken in roodgrijze baksteen, terwijl de omlijstingen van de deuren, de ramen van het schip en de parochiezaal van gewapend witgeschilderd beton zijn.

Opvallend is het groot aantal beeldend kunstenaars die een bijdrage aan de verfraaiing hebben geleverd. Zo is boven de hoofdingang een monumentale gevelversiering van Jacques van Rhijn aangebracht, voorstellende een Christusfiguur omringd door afbeeldingen uit de Franciscaanse geschiedenis. De vele voorstellingen in de glas-in-loodramen zijn ontworpen door de uit Sittard afkomstige kunstenaar Eugène Laudy.

In 2006 werd de kerk heringericht  en biedt vanaf dat moment onderdak aan vier Haagse parochies. Het aantal zitplaatsen werd teruggebracht van 1300 bankplaatsen naar 350 stoelen. Het gebouw is een gemeentelijk monument.

 

Het voormalige ongeveer 50 meter hoge Zusterflat, bijgenaamd de Hunkerbunker, van het  Leyenburg Ziekenhuis. Hier woonden alleenstaande verpleegsters. Het gebouw werd in januari 2016 afgebroken.
Het voormalige ongeveer 50 meter hoge Zusterflat, bijgenaamd de Hunkerbunker, van het Leyenburg Ziekenhuis. Hier woonden alleenstaande verpleegsters. Het gebouw werd in januari 2016 afgebroken.

Ziekenhuis

In 1819 kreeg Den Haag een gemeenteziekenhuis. In de eeuwen ervoor ging men voor een betere medische zorg beslist niet naar een ziekenhuis. Integendeel. Dit eerste burgergasthuis was er voor arme sloebers zonder huis of thuisverpleging. Er kwamen dus voornamelijk zwervers. De medische staf bestond uit één dokter en een chirurgijn.  

Het gasthuis verhuisde in 1822 naar een vrijstaand herenhuis aan de Zuidwal. Aparte kamers waren er ingericht voor mannen en vrouwen en besmettelijke ziekten. Het gasthuis maakte in 1865 plaats voor nieuwbouw en het ziekenhuis verhuisde naar een locatie verderop in de straat . Daar vond een stevige uitbreiding plaats. Niet alleen vanwege de explosieve groei van de stad maar ook omdat ziekenhuizen zich ten ontwikkelden tot centra van gespecialiseerde medische zorg. De Zuidwal werd een begrip in Den Haag. 

De bouw van het ziekenhuis in 1969.
De bouw van het ziekenhuis in 1969.
Het Gemeenteziekenhuis bleef aan de Zuidwal tot in 1972, waarna het verplaatst werd naar de Leyweg.  

Koningin Juliana opende op 12 mei 1972 een gloednieuw ziekenhuisgebouw aan de Leyweg. De naam Ziekenhuis Zuidwal maakt plaats voor Ziekenhuis Leyenburg en oudpatienten van het Zuidwalziekenhuis boden een plaquette aan.

Het hypermoderne gebouw gaf ruimte voor verdere groei en ontwikkeling. En deze ontwikkeling ging door in 1996 toen Leyenburg een zelfstandige stichting werd. In 2004 ging Leyenburg samen met het Juliana Kinderziekenhuis en het Rode Kruis Ziekenhuis verder als HagaZiekenhuis, locatie Leyweg.  

De bioscoop Eurocinema is bijna klaar voor de openingvoorstelling op woensdag 25 september 1963. Op de reclameborden: Lawrence of Arabia.
De bioscoop Eurocinema is bijna klaar voor de openingvoorstelling op woensdag 25 september 1963. Op de reclameborden: Lawrence of Arabia.

Bioscoop

Net buiten het winkelcentrum werd op 25 september 1963 de nieuwe bioscoop Euro Cinema geopend door koningin Juliana, Prins Bernhard en Omar Sharif. De laatste was de hoofdrolspeler in Lawrence of Arabia, de eerste film die in deze bioscoop er werd vertoond.

In de volgende tien jaar kwamen er meer dan tweeënhalf miljoen mensen naar de bioscoop om daar bijvoorbeeld naar de Sound of Music te kijken. 

Maar door de introductie van de videorecorder en de veranderende bevolkingssamenstelling van Zuidwest, nam het aantal bezoekers steeds meer af.

De naam van het nieuwe appartementengebouw, Lumière, is een knipoog naar de oude bioscoop  waar in 1987 de laatste film draaide. Achter het glas zijn  filmposters van James Bond en Lawrence of Arabia zichtbaar.
De naam van het nieuwe appartementengebouw, Lumière, is een knipoog naar de oude bioscoop waar in 1987 de laatste film draaide. Achter het glas zijn filmposters van James Bond en Lawrence of Arabia zichtbaar.
Na de sluiting in 1987 werd de naam van het pand veranderd in Euro House en waren er onder meer een bank, speelgoedzaak en meubelwinkel in gevestigd. De laatste jaren zag het pand er triest uit. In 2017 werd het uiteindelijk gesloopt.   

In januari 2019 werd op de plek van de oude bioscoop het 46 meter hoge appartementengebouw Lumière opgeleverd. 

 

Kazerne

De kazerne aan het begin van de Leyweg (huisnummer 2, 4 en 6) bestaat uit een samenstel van gebouwen op eigen terrein. Het hoofdgebouw langs de Leyweg met zijn opvallende kap is het meest in het oog springende onderdeel. Erachter bevinden zich de voormalige stallen. 

De kazerne aan het begin van de Leyweg
De kazerne aan het begin van de Leyweg
In de kazerne was oorspronkelijk de marechaussee-brigade van Loosduinen ingekwartierd. Later werd het in gebruik genomen als dependance van het District Zuid-Holland. Het is de enige bewaard gebleven kleine marechausseekazerne van Den Haag.

Het pand werd in 2012-2013 volledig gerenoveerd, Het is nu een opvangtehuis voor mensen met een woonprobleem (dak- en thuislozen).  

 

 

 

Het winkelcentrum in 1964. De Leyweg was een volwaardige doorgaande weg. In het midden van de weg staan de winkelkiosken.
Het winkelcentrum in 1964. De Leyweg was een volwaardige doorgaande weg. In het midden van de weg staan de winkelkiosken.
De Leyweg in 1987
De Leyweg in 1987

.

Cultuur

Tijdperken

Wijken

Ga naar boven