Een machtsstrijd tussen de stadhouder Maurits van Oranje en de raadpensionaris Johan van Oldenbarneveld werd de laatste in 1619 fataal. 335 jaar jaar later werd de grote staatsman herdacht met een standbeeld

In de achttiende eeuw verscheen deze spotprent over hoe een beeld voor Van Oldenbarnevelt er uit zou moeten zien. Prins Maurits vertrapt hier de oude raadpensionaris.
In de achttiende eeuw verscheen deze spotprent over hoe een beeld voor Van Oldenbarnevelt er uit zou moeten zien. Prins Maurits vertrapt hier de oude raadpensionaris.

Standbeeld

Onder de conservatieve Oranjegezinde politici en historici waren er velen die het verwerpelijk vonden een standbeeld op te richten voor een tegenstander van Oranje. Gijsbert Karel van Hogendorp claimde bijvoorbeeld in het begin van de negentiende eeuw dat de Oranje-criticus Johan van Oldenbarnevelt een misdaad tegen de staat begaan had en daarom terecht de dood verdiend had.

Groen van Prinsterer 

Vanaf 1860 werden serieuze pogingen gedaan om een standbeeld te laten verrijzen. De voorman van de (latere) Anti-Revolutionaire Partij mr. G. Groen van Prinsterer stelde in 1874 voor om zowel stadhouder Maurits als Van Oldenbarnevelt met een beeld te eren.

Door een beeld voor de stadhouder in het vooruitzicht te stellen zouden de Oranjeaanhangers misschien zo ver zijn te krijgen een beeld voor de landsadvocaat te accepteren. 'Een standbeeld moet teeken zijn van verzoening, op onbevangen onderzoek en wederzijdsche waardeering gegrond.' Maar de poging liep op niets uit.

Abraham Kuyper

De stichter van de ARP (het latere CDA) Abraham Kuyper: 'Oprichting van een standbeeld voor Oldenbarneveld en Jan de Wit, als nationaal huldebetoon in de residentie, op klassiek Nederlandschen bodem, bij nationaal verdict in wettelijken vorm, dunkt ons ondenkbaar en ongerechtvaardigd zoolang het vorstenhuis van Oranje op den troon te 's-Gravenhage zit ....

Kunstenaar Oswald Wenkebach liet zich voor het ontwerp van zijn beeld inspireren door een schilderij van Michiel van Mierevelt uit 1616.
Kunstenaar Oswald Wenkebach liet zich voor het ontwerp van zijn beeld inspireren door een schilderij van Michiel van Mierevelt uit 1616.
... dat Barneveld en Jan De Wit, als historische figuren, de leiders der partij zijn geweest, die aan Nederland den schat ontrooven wilden, die God ons in het historisch Oranjehuis schonk.'

Tien jaar later was het de Leidse hoogleraar geschiedenis R. Fruin die de wens uitte dat er toch een standbeeld van de landsadvocaat zou moeten komen, bij voorkeur op het Binnenhof, 'het tooneel zijner staatkundige werkzaamheden'. Hij verwachtte echter een politieke tweestrijd die hij in het belang van het land niet wilde uitlokken en concludeerde dat verwezenlijking van zijn wens vooralsnog onmogelijk was.

In 1919 was het de Geschiedkundige Vereniging Die Haghe die een poging deed een standbeeld opgericht te krijgen, maar ook dat lukte niet.

Angst voor het koningshuis

In de periode die volgde, bleef de angst bestaan dat het Oranjehuis, in de persoon van koningin Wilhelmina en na haar koningin Juliana, moeite zou hebben met een standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt.

Het standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt in januari 2015.
Het standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt in januari 2015.
Zeker als dat op het Binnenhof zou komen te staan. De koningin zou dan jaarlijks bij de opening van de Staten-Generaal herinnerd worden aan de onthoofding en aan de rol die stadhouder Maurits had gespeeld.

Eindelijk

Professor Oswald Wenkebach ontwierp in 1935 een zittend beeld. Van Wenkebach liet zich voor het ontwerp van zijn beeld inspireren door een schilderij van Michiel van Mierevelt uit 1616. Het ontwerp bleef een ontwerp tot 1950. Toen werd het in brons gegoten.

Men maakte daarna, zoals gebruikelijk, nog vier jaar ruzie over de plek waar het nieuwe standbeeld zou moeten komen. Maar uiteindelijk werd Van Oldenbarnevelt op het gazon van de Lange Vijverberg geplaatst.

Tijdens de onthulling op 14 oktober 1954 sprak de feestredenaar jonkheer van Eysinga van een gerechtelijke moord maar het beeld werd verder zonder verdere wanklank onthuld door koningin Juliana.

Johan van Oldenbarnevelt kijkt vanaf de Lange Vijverberg naar het Binnenhof.
Johan van Oldenbarnevelt kijkt vanaf de Lange Vijverberg naar het Binnenhof.
Het standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt op de Lange Vijverberg werd gemodelleerd naar dit schilderij dat Michiel Jansz. van Mierevelt in 1616 maakte. De oude Johan is hier 67 jaar oud.
Het standbeeld van Johan van Oldenbarnevelt op de Lange Vijverberg werd gemodelleerd naar dit schilderij dat Michiel Jansz. van Mierevelt in 1616 maakte. De oude Johan is hier 67 jaar oud.
Kunstenaar Oswald Wenkebach liet zich voor het ontwerp van zijn beeld inspireren door een schilderij van Michiel van Mierevelt uit 1616.
Kunstenaar Oswald Wenkebach liet zich voor het ontwerp van zijn beeld inspireren door een schilderij van Michiel van Mierevelt uit 1616.
Het beeld van Johan van Oldenbarnevelt werd in 1954 in het perkje aan de Lange Vijverberg geplaatst. Het witte gebouw is het Huis Schuylenburch dat sinds 1885 het woonhuis van de Duitse ambassadeur is.
Het beeld van Johan van Oldenbarnevelt werd in 1954 in het perkje aan de Lange Vijverberg geplaatst. Het witte gebouw is het Huis Schuylenburch dat sinds 1885 het woonhuis van de Duitse ambassadeur is.
Johan van Oldenbarnevelt met zijn stoksken op een natuurstenen sokkel.
Johan van Oldenbarnevelt met zijn stoksken op een natuurstenen sokkel.

.

Cultuur

Tijdperken

Wijken

Ga naar boven