Nadat de poëzie waarmee hij debuteerde (vijfenzestig gedichten en een sonnettencyclus) onder een golf van vernietigende kritieken was bedolven, probeerde Louis Couperus het eind december 1887 eens, naar eigen zeggen ‘in een bui van het-kan-me-niet-bommen’, met een lange roman. Dit werd Eline Vere. Een Haagsche roman. 

Het beeld van Eline Vere werd in 1956 tijdelijk geplaatst in het grasveld tegenover de bioscoop Metropole. De bakstenen sokkel moest nog afgewerkt worden.
Het beeld van Eline Vere werd in 1956 tijdelijk geplaatst in het grasveld tegenover de bioscoop Metropole. De bakstenen sokkel moest nog afgewerkt worden.

Het sculptuur 1

De gemeente Den Haag vroeg in 1948 aan Theo van der Nahmer om een monument voor Louis Couperus te maken.  Van der Nahmer dacht daarop aan een groot reliëf waarop Couperus werd omringd door een reeks romanfiguren. Dat werd echter veel te duur en hij richtte zich daarna op een meer dan levensgroot standbeeld van Eline Vere. 

Met haar queue de Paris, hoed en parasol was Eline het symbool van de Haagse chic. De eerste versie werd afgekeurd omdat het beeld te vrouwelijk was. Van der Nahmer paste het beeld daarop onder protest aan. 

Het beeld zou geplaatst worden op het Nassauplein. Couperus had hier immers op nummer 4 gewoond. Toen het beeld klaar was, werd het Nassauplein echter heringericht. Besloten werd om Eline tijdelijk een plaats te geven aan de Groot Hertoginnelaan. Saillant detail is dat het beeld nu in een woonwijk staat waar Couperus geen fan van was: 'eentonig zich rijende straten met de rissen huizen der onbeteekenencle nieuwe stal''

De sterfscene waarin de beeldschone Eline Vere in een vlaag van waanzin te veel slaapmiddel (morfine) inneemt en voorgoed inslaapt. Dit nieuwe beeld van de  de Britse kunstenaar Thom Puckey werd in 2012 in de Grote Marktstraat geplaatst en in 2014 weer verwijderd.
De sterfscene waarin de beeldschone Eline Vere in een vlaag van waanzin te veel slaapmiddel (morfine) inneemt en voorgoed inslaapt. Dit nieuwe beeld van de de Britse kunstenaar Thom Puckey werd in 2012 in de Grote Marktstraat geplaatst en in 2014 weer verwijderd.

Het sculptuur 2

Sinds de jaren 1990 staat op het kruispunt van de Grote Marktstraat en het Spui om de 25 meter een beeld op een ovalen sokkel. Er zijn 40 sokkels waarbij  de beelden in de loop van de tijd steeds van plaats wisselen.

Een van de beelden laat de sterfscene van Eline Vere zien. Het sokkelbeeld werd gemaakt door Thom Puckey.  

De roman

Eline Vere. Een Haagsche roman schilderde toestanden en personen, welke men alleen in de residentie aantrof. De Haagse diners en soirées, de Franse opera en de muziek in het Kurhaus op Scheveningen.

Het boek maakte Couperus op slag beroemd. De meeslepende, virtuoos vertelde geschiedenis speelt zich af in de kringen van de gegoede burgerij aan het eind van de negentiende eeuw. 

Beeldhouwer Theo van der Nahmer in 1958 op de Groot Hertoginnelaan.
Beeldhouwer Theo van der Nahmer in 1958 op de Groot Hertoginnelaan.
De onafwendbaarheid van het noodlot vindt gestalte in de zwakke, overgevoelige en wankelmoedige Eline, een meisje van stand, begaafd, maar onmachtig zich aan te passen aan het 'banale' leven. Door haar angst voor de werkelijkheid verliest zij zich in dromerijen, waarna de angst voor de werkelijkheid alleen maar verhevigd terugkomt.

Ach, ik weet niet, ze was zenuwachtig, geloof ik

Eline is allerminst een gewone vrouw. Zij lijdt aan iets waar men in haar tijd nog geen naam voor had, maar dat tegenwoordig een persoonlijkheidsstoornis heet.

Het opvallendste aspect van haar gedrag is het theatrale karakter ervan: ze is steeds gericht op het krijgen van applaus, zoekt geruststelling, erotiseert de situaties waarin ze verkeert, is constant bezig met haar uiterlijk, wil altijd het middelpunt zijn. 

De vrouwen om haar heen vinden haar dan ook ‘ongewoon’: ze lacht onnatuurlijk, vindt Jeanne, ze speelt altijd komedie, denkt Frédérique. Die persoonlijkheidsstoornis leidt op den duur tot een zo diepe depressie, dat Eline, een soort van per ongeluk, tot zelfmoord komt.

Toen Eline op 4 december 1888 overleed was dit volgens de anekdotes groot nieuws in Den Haag. Mensen fluisterden elkaar toe in de tram: "Heb je het al gehoord? Eline Vere is dood."

Op 26 februari 1974 werd het beeld van Eline Vere, vanwege het boekenbal, tijdelijk verplaatst van de Groot Hertoginnelaan naar het Lange Voorhout. Na ruim een jaar, op 26 maart 1975, ging het weer terug.
Op 26 februari 1974 werd het beeld van Eline Vere, vanwege het boekenbal, tijdelijk verplaatst van de Groot Hertoginnelaan naar het Lange Voorhout. Na ruim een jaar, op 26 maart 1975, ging het weer terug.
Changement

Ten opzichte van de eerste versie van het verhaal, dat aanvankelijk als feuilleton verscheen in het dagblad Het Vaderland, heeft Louis Couperus later een niet gering aantal veranderingen aangebracht. Van de uitgaven in boekvorm vertonen met name de eerste en de vierde druk wijzigingen van zijn hand. De grote kracht van het boek is het scherpe psychologische inzicht waarmee de figuur van Eline getekend is. 

Sjablone

Op de Haagse begraafplaats Oud Eik en Duinen ligt het graf van Virginie la Chapelle. Zij is wellicht de inspiratiebron voor Eline Vere. Zij is overleden op 7 augustus 1887, 39 jaar oud. Deze Virginie was een bekende van Couperus en werkte zelfs met de schrijver aan een kinderoperette. Drie maanden na haar dood nam Couperus de pen ter hand om Eline Vere te schrijven. 

Geparenteerd
-Op 10 oktober 1918 ging Eline Vere als toneelstuk voor het eerst in première.
-Op 26 februari 1974 werd het beeld, vanwege het boekenbal, tijdelijk verplaatst van de Groot Hertoginnelaan naar het Noordeinde.
-Na ruim een jaar, op 26 maart 1975, ging het weer terug.
-In januari 1984 werd de parasol van Eline gestolen. In april van datzelfde jaar werd een nieuw gegoten parasol aangebracht.
-In 1987 werd het stuk opnieuw op het toneel gebracht.
-In juli 1990 werden opnames gemaakt voor de film Eline Vere van producent Matthijs van Heijningen.
-Op 22 december 2007 ging het toneelstuk Eline Vere wederom in première.
-En op 26 september 2015 opnieuw.

De dood is zo onzegbaar

Als ze nog enkele druppelen meer dronk dan de dokter uit Brussel haar had voorgeschreven? Zou dat kwaad kunnen? Denkelijk niet, daar zij van de dosis, die zij placht te nemen, thans niets geen invloed scheen te ondervinden. Hoeveel druppels zou zij, zonder gevaar, er nog kunnen bijnemen? Even zoveel als zij genomen had? Neen, dat was natuurlijk te veel. Wie weet wat er dan zou gebeuren. Maar, bijvoorbeeld, de helft? Dus nog... drie droppels? Neen, neen, zij durfde het niet: de dokter had haar zo ernstig op het hart gedrukt voorzichtig te zijn! Toch was het verleidelijk... En zij stond op. Zij nam het flesje om de drie druppels te tellen. Een... twee... drie, vier, vijf... De laatste twee vielen er in voór zij het flesje had kunnen oprichten. Vijf... zou dat te veel zijn? Zij weifelde een poos. Met die vijf druppels zou ze toch zeker slapen. Zij weifelde nog steeds.

Eline Vere aan de Groot Hertoginnelaan in juli 2014.
Eline Vere aan de Groot Hertoginnelaan in juli 2014.

Maar opeens nam zij een besluit, toegelokt door het vooruitzicht te zullen rusten. En zij dronk. Zij legde zich neer, op de grond, dicht bij de open balkondeur. Het angstzweet brak haar uit, en ze voelde zich zeer dof worden, maar zo vreemd dof, zo anders dan gewoonlijk. "O mijn God!" dacht ze. "Mijn God! Mijn God! Zou het... te veel zijn geweest? "Neen, neen, dat zou te verschrikkelijk zijn! De dood was zo zwart, zo leeg, zo onzegbaar! Maar toch, áls het zo was? En eensklaps versmolt haar vrees in een onmetelijke rust. Nu, als het zo was, dan was het goed....

Dit beeld stond in de Grote Marktstraat, maar werd bij de herinrichting van de Grote Marktstraat verwijderd. In oktober 2014 werd de sterfscene van Eline herplaatst op het Spui tussen het stadhuis en de Nieuwe kerk. Bij de herinrichting van het Spuiplein  werd het beeld weer honderd meter verplaatst.
Dit beeld stond in de Grote Marktstraat, maar werd bij de herinrichting van de Grote Marktstraat verwijderd. In oktober 2014 werd de sterfscene van Eline herplaatst op het Spui tussen het stadhuis en de Nieuwe kerk. Bij de herinrichting van het Spuiplein werd het beeld weer honderd meter verplaatst.

Het beeld van Eline Vere in 1965
Het beeld van Eline Vere in 1965

 

Eline Vere uitkijkend over de Groot Hertoginnelaan in juli 2014. Het torentje op de achtergrond is van het Vredespaleis.
Eline Vere uitkijkend over de Groot Hertoginnelaan in juli 2014. Het torentje op de achtergrond is van het Vredespaleis.
De Duitse Else Mauhs speelde Eline Vere in 1918.
De Duitse Else Mauhs speelde Eline Vere in 1918.
Eline Vere werd op 11 december 2015 opgevoerd in de Koninklijke Schouwburg.
Eline Vere werd op 11 december 2015 opgevoerd in de Koninklijke Schouwburg.
De vrouw van Louis Couperus, Elisabeth, bewerkte Eline Vere tot een toneelstuk. Else Mauhs (links in het wit) speelde de  hoofdrol.
De vrouw van Louis Couperus, Elisabeth, bewerkte Eline Vere tot een toneelstuk. Else Mauhs (links in het wit) speelde de hoofdrol.
Het beeld van Eline Vere werd na oplevering opgesteld in de tuin van het Gemeentemeuseum. Dit is een artkel uit het Algemeen Handelsblad van zeven april 1955.
Het beeld van Eline Vere werd na oplevering opgesteld in de tuin van het Gemeentemeuseum. Dit is een artkel uit het Algemeen Handelsblad van zeven april 1955.
In de zomer van 2017 werd Eline Vere verplaatst naar een ander stuk van het Spui. Nu bij de Primark.
In de zomer van 2017 werd Eline Vere verplaatst naar een ander stuk van het Spui. Nu bij de Primark.
In de hefst van 2018 werd Eline verplaatst naar de hoek van het Spui en de Lange Poten. Op de achtergrond de nieuwbouw van de Tweede Kamer.
In de hefst van 2018 werd Eline verplaatst naar de hoek van het Spui en de Lange Poten. Op de achtergrond de nieuwbouw van de Tweede Kamer.
Met de tentoonstelling Mr. Darcy meets Eline Vere toonde het Gemeentemuseum in 2014 de kleding van het eerste decennium van de 19de eeuw tot 1914. Op de foto de jurken die Eline Vere gedragen zou kunnen hebben.
Met de tentoonstelling Mr. Darcy meets Eline Vere toonde het Gemeentemuseum in 2014 de kleding van het eerste decennium van de 19de eeuw tot 1914. Op de foto de jurken die Eline Vere gedragen zou kunnen hebben.
Het beeld van Eline Vere aan de Groot Hertoginnelaan tijdens een sneeuwstorm in december 2017.
Het beeld van Eline Vere aan de Groot Hertoginnelaan tijdens een sneeuwstorm in december 2017.