De sportbeoefening kwam aan het einde van de negentiende eeuw ook binnen het bereik van de middenklasse. Hierdoor werd de behoefte aan een sportpark steeds groter. Achter de Laan van Nieuw Oost-Indië werd daarom in 1895 het Nederlandsch Sportpark gebouwd.

Het Nederlandsch Sportpark en het hoofdgebouw in 1898.Op de achtergrond zijn de huizen aan de Theresiastraat zichtbaar.
Het Nederlandsch Sportpark en het hoofdgebouw in 1898.Op de achtergrond zijn de huizen aan de Theresiastraat zichtbaar.

Lichaamsbeweging

Aan het einde van de negentiende eeuw zagen Nederlanders sport en andere lichaamsbeweging steeds meer als een nuttige besteding van hun tijd. Het hield het lichaam gezond, maar was ook goed voor de vorming van karakter en persoonlijkheid.

De arbeider maakte lange dagen in een lichamelijk zwaar beroep. Deze had geen tijd en geld om een sport uit te oefenen. De hogere standen hadden echter veel meer vrije tijd. Zij vonden verstrooiing tijdens het uitoefenen van een sport. Engelse sporten als cricket en tennis kregen ook in Nederland aanhangers en in Den Haag was de ruitersport populair.

Op 6 september 1898 werd de nieuwe koningin Wilhelmina ingehuldigd. Drie dagen later was het op het Nederlandsch Sportpark groot feest. Op de foto  een ererondje van de Vélocipèdisten.
Op 6 september 1898 werd de nieuwe koningin Wilhelmina ingehuldigd. Drie dagen later was het op het Nederlandsch Sportpark groot feest. Op de foto een ererondje van de Vélocipèdisten.
Bezuidenhout

Het Bezuidenhout in 1895 was een wijk in aanleg. De huizen tussen de Koningin Marialaan en de Laan van Nieuw Oost-Indie werden bebouwd. Het werd een wat deftige wijk met fraaie herenhuizen, vaak in Jugendstil gebouwd. De bewoners waren met name hoge ambtenaren.

Voorbij de Laan van NOI bevond zich het nog ongerepte gebied van de Veenpolder. Op deze plek kon mooi een sportpark gebouwd worden. En zo geschiedde.

Het Nederlandsch Sportpark verrees in opdracht van de NV Sportterrein Den Haag in 1896 achter de Laan van Nieuw Oost-Indië. Dit was hetzelfde jaar waarin de Olympische Spelen, na een onderbreking van 1500 jaar, in ere werden hersteld. Het park werd begrensd door de huidige Theresiastraat, Hendrik Zwaardecroonstraat en Juliana van Stolberglaan.

De Laan van Nieuw Oost-Indië in de buurt van de Willem van Outhoornstraat in 1911. Achter de Laan van Nieuw Oost-Indië lag, begrensd door de huidige Theresiastraat, Hendrik Zwaardecroonstraat en Juliana van Stolberglaan het Nederlandsch Sportpark.
De Laan van Nieuw Oost-Indië in de buurt van de Willem van Outhoornstraat in 1911. Achter de Laan van Nieuw Oost-Indië lag, begrensd door de huidige Theresiastraat, Hendrik Zwaardecroonstraat en Juliana van Stolberglaan het Nederlandsch Sportpark.
Johan Mutters

De bekende Haagse architect Johan Mutters Jr. had de grote zaal (20 bij 30 meter) overspannen tot 11½ meter hoogte volgens de methode Monier (gewapend beton). Het complex was 75 meter breed (Laan van Nieuw Oost-Indië naar de Hendrik Zwaardecroonstraat ) en 300 meter diep (Theresiastraat naar de Juliana van Stolberglaan).

Het grote sportveld was omgeven door een sintel- en wielerbaan, waar grote sportfiguren, zoals de wielrenner Mathieu Cordang en Jaap Eden triomfen vierden.

Het hoofdgebouw met een biljartzaal, een kegelbaan, een vestibule, orkestruimte en een café-restaurant leek meer op een herensociëteit dan op een sportkantine. Waarschijnlijk had het een multidisciplinaire functie: een ruimte waar ook binnen gesport kon worden, partijen, tentoonstellingen en manifestaties gehouden kon worden, etc.

Het Sportpark op een kaart uit 1899. Slechts een stukje van de Laan van Nieuw Oost-Indië  was bebouwd (NOI).
Het Sportpark op een kaart uit 1899. Slechts een stukje van de Laan van Nieuw Oost-Indië was bebouwd (NOI).
Er was een galerijverdieping met daarin een ruime vestibule, orkestruimte, biljartzaal, bestuurskamer, enkele vertrekken voor bewoning, archief en open terrassen. Aan de achterkant waren enorme glasfronten die toegang gaven tot het daarachter gelegen sportterrein en kegelbanen.

Verkoop

De wijk Bezuidenhout groeide echter snel en al na vijf jaar in 1901 werd besloten om de in waarde gestegen grond te verkopen.

Op maandag 1 april 1901 werd het sportgebouw geveild door het Venduehuis. In de verkoopadvertentie werd gesproken van een koffiekamer met buffet, spoelkamer, expositielokaal, twee w.c.’s met toiletkamers, een grote keuken met bijkeuken, een kelder met Calorifère (verwarmingstoestel om een gebouw mee te verwarmen) voor de centrale verwarming, een brandstoffenkelder, wijnkelder en provisiekelder. Als extra werd gemeld dat het gebouw was voorzien van fraaie eikenhouten trappen, lift, complete gas- en waterleiding en vaste kasten.

In 1925 ging het Sportpark over in handen van de autofirma Englebert.  Deze autoimporteur vestigde zich in het Bezuidenhout omdat daar zijn doelgroep woonde. Bijvoorbeeld “de heren geneesheren” moesten verleidt worden een automobiel te kopen. Op deze foto uit 1951 met een Krupp vrachtauto.
In 1925 ging het Sportpark over in handen van de autofirma Englebert. Deze autoimporteur vestigde zich in het Bezuidenhout omdat daar zijn doelgroep woonde. Bijvoorbeeld “de heren geneesheren” moesten verleidt worden een automobiel te kopen. Op deze foto uit 1951 met een Krupp vrachtauto.
De sportvelden bleven bestaan tot 1905 en werden vanaf 1906 bebouwd met de Johannes Camphuijsstraat en de Willem van Outhoornstraat. In 1909 kwak daar de Hendrik Zwaardecroonstraat bij. 

Manege en autodealer

De sportzaal bleef staan en werd omgebouwd tot een manege. Jack M. Washington handelde in luxe paarden en de zaken verliepen voorspoedig.

In 1910 werd aan de achterkant een stalgebouw bijgebouwd, ontworpen door A. van Ameijden van Duijm en J.J. Gort. Tijdens de eerste wereldoorlog droogde de paardensport echter op en Jack Washington stopte rond 1920 zijn nering.

Het pand werd daarna verhuurd als zalencentrum.

In 1923 werd geprobeerd om in het pand een door elektromotoren gedreven sigarettenfabriek op te starten. Dit was niet succesvol.

 

In 1928 vierde auto-importeur Englebert haar 30-jarige bestaan. Om dit te vieren werd in de showroom een ambiance van wegwijzers, verkeersborden en verkeersagenten van diverse landen opgesteld.
In 1928 vierde auto-importeur Englebert haar 30-jarige bestaan. Om dit te vieren werd in de showroom een ambiance van wegwijzers, verkeersborden en verkeersagenten van diverse landen opgesteld.
De Belg Henri Englebert was één van de Nederlandse auto-importeurs van het eerste uur. Hij zocht een representatief pand en vond dat in 1925 in de Theresiastraat in een omgeving waar zijn klanten zich ook bevonden. Toen Englebert in 1961 vertrok en zijn reclameborden weghaalde, werd het tegeltableau van de paardenhandelaar Washington weer zichtbaar. Dit bord is tot op de dag van vandaag blijven zitten.

Heden

In 1991-1992 werd het pand verbouwd zodat er weer gesport kon worden. De Haagse sportschool van Jack Slagman vestigde zich achterin het pand. In 2014 werd de bedrijfsvoering van de sportschool beëindigd.

Later kwam voorin een kapper. De supermarkt Hoogvliet liet in 2015 de boel renoveren waarbij de oorspronkelijke plafonds weer zichtbaar werden. De supermarkt startte op 21 april 2016 het ?ste filiaal aan de Theresiastraat 145. De kapper zit er nog steeds. Daarnaast zit een vestiging van Ink-Clinic.

Het sportpark werd in 1901 opgeheven waarna de sportzaal als manege werd gebruikt. De nieuwe eigenaar liet boven de ingang een tegeltableau met daarin zijn naam plaatsen.
Het sportpark werd in 1901 opgeheven waarna de sportzaal als manege werd gebruikt. De nieuwe eigenaar liet boven de ingang een tegeltableau met daarin zijn naam plaatsen.

Architectuur

Het voormalige sport- en stalgebouw was een sportcomplex in gebouwd in een overgangsarchitectuur tussen de oude architectuur en de toen moderne Jugendstil.

Het gebouw is een bouwlaag hoog en wordt gedekt door een pannen zadeldak met de nok evenwijdig aan de straat. De bakstenen voorgevel is in de trant van het sportgebouw gedecoreerd met siermetselwerk en decoratieve rode sierstenen banden. De gevel bevat houten vensters; de brede inrijdeur is gemoderniseerd met behoud van de oorspronkelijke bovenlichten. Boven de ingang is de gevel doorgetrokken tot een trapgevel met natuurstenen ornamenten. In de top zijn hijsluiken aangebracht.

De Johannes Camphuijsstraat. De grote witte deur aan de linkerkant geeft toegang tot het voormalige  stalgebouw uit 1910. In de verte is de Theresiastraat zichtbaar.
De Johannes Camphuijsstraat. De grote witte deur aan de linkerkant geeft toegang tot het voormalige stalgebouw uit 1910. In de verte is de Theresiastraat zichtbaar.
In de gevel aan de Johannes Camphuysstraat zijn op de begane grond in de voormalige paardenstal moderne inrijdeuren geplaatst. Bij de andere langsgevel wordt het zicht op de begane grond aan de buitenzijde ontnomen door een latere aanbouw.

Achter de representatieve ruimten lag de eigenlijke sportzaal. Deze zaal op rechthoekige plattegrond heeft een omvang van 20 x 30 meter en een hoogte van 11.50 meter. In de vestibule ligt nog steeds een mozaïekvloer, waarin sportemblemen zijn verwerkt. Bijzonder zijn de consoles in de vorm van slakken in de entreehal.

Ook bijzonder is de zeer vroege toepassing van gewapend beton voor de overspanning van de grote zaal. De architect Johan Mutters was een van de eerste architecten in Nederland die werkte met cementijzer. De sportzaal wordt omgeven door twee boven elkaar gelegen galerijen. De wanden en plafonds zijn gedecoreerd met geschilderde ornamenten. De achterzijde was vooral glas, met uitzicht op de baan en velden.

In het halletje van de supermarkt Hoogvliet hangt deze tekening van het Sportpark.
In het halletje van de supermarkt Hoogvliet hangt deze tekening van het Sportpark.
Een naamloos pad naast het voormalig voormalig sportgebouw van het Nederlandsch Sportpark. De foto werd in maart 2018 gemaakt.
Een naamloos pad naast het voormalig voormalig sportgebouw van het Nederlandsch Sportpark. De foto werd in maart 2018 gemaakt.
Het tegeltableau met de tekst J.M. WASHINGTON, DEALER in HORSES.
Het tegeltableau met de tekst J.M. WASHINGTON, DEALER in HORSES.
Dit tableau is te bewonderen bij de ingang van de supermarkt Hoogvliet. Het heeft de zelfde vorm als de ramen in het pand.
Dit tableau is te bewonderen bij de ingang van de supermarkt Hoogvliet. Het heeft de zelfde vorm als de ramen in het pand.
Het Nederlandsch Sportpark op een moderne kaart. T=Theresiastraat, JC = Johannes Camphuijsstraat, HZ = Hendrik Zwaardecroonstraat, WO= Willem van Outhoornstraat.
Het Nederlandsch Sportpark op een moderne kaart. T=Theresiastraat, JC = Johannes Camphuijsstraat, HZ = Hendrik Zwaardecroonstraat, WO= Willem van Outhoornstraat.
De grote hal van het Nederlandsch Sportpark gefotografeerd in januari 2019.
De grote hal van het Nederlandsch Sportpark gefotografeerd in januari 2019.
De mooi gerestaureerde ramen van het Nederlandsch Sportpark.
De mooi gerestaureerde ramen van het Nederlandsch Sportpark.
Nogmaals het naamloze pad, maar ditmaal kijkend naar de Theresiastraat. Deze foto stamt uit mei 2016.
Nogmaals het naamloze pad, maar ditmaal kijkend naar de Theresiastraat. Deze foto stamt uit mei 2016.
De witte muur is het dak van het stalgebouw dat in 1910 aan de oorspronkelijke sporthal gebouwd werd.  De voormalige sporthal is het gebouw met het ronde raam.
De witte muur is het dak van het stalgebouw dat in 1910 aan de oorspronkelijke sporthal gebouwd werd. De voormalige sporthal is het gebouw met het ronde raam.
De wielrijders waren goed vertegenwoordigd in 1898.
De wielrijders waren goed vertegenwoordigd in 1898.
Nog meer Vélocipèdisten.
Nog meer Vélocipèdisten.

.

Cultuur

Tijdperken

Wijken

Ga naar boven