De Indische woorden Tempo Doeloe betekenen de oude tijd of de  tijd van vroeger.  Het gaat hierbij om gelukkige herinneringen aan een verleden in de paradijselijke tropische archipel Nederlands-Indië.

Totoks (blanken) en de bedienden in 1924. De waschbaboe zorgde ervoor dat de kleding smetteloos wit bleef.
Totoks (blanken) en de bedienden in 1924. De waschbaboe zorgde ervoor dat de kleding smetteloos wit bleef.

Tempo Doeloe

Deze pagina is onderdeel van een toekomstig drieluik over de Weduwe van Indië, de band tussen Den Haag en de Oost. De foto's op deze pagina proberen een beeld te schetsen van Tempo Doeloe, die goeie ouwe tijd. 

Maar dan wel de goeie ouwe tijd gezien vanuit de totok, de import-Nederlander uit de sociale bovenlaag. Deze groep bezat immers de positie en, heel belangrijk, de fototoestellen om hun wereld weer te geven. De foto's werden voornamelijk, net zoals nu, tijdens uitjes geschoten. Dit materiaal, vanuit westerse ogen bezien, heeft in belangrijke mate het beeld van Indië bepaald.

De Haagse schrijver Louis Couperus vond bijvoorbeeld bij de aankomst in Nederland alles klein, benepen, somber en saai. Hij miste de dertig bedienden en zijn paard.

Dit neemt overigens niet weg dat zij die het Tempo Doeloe gevoel hadden / hebben het recht op een onafhankelijk Indonesië ontkenden.

De generatie die nog in Indie geboren is, wordt steeds kleiner. Zij die daar nog herinneringen aan hebben, is nu minimaal 90 jaar oud. De Tempo Doeloe periode van deze eerste generatie loopt daarmee vanaf 1930 tot aan de Japanse inval in 1942. Deze goeie ouwe tijd wordt nooit verjongd en zal dus steeds ouder worden. 

De Smeroe is 3676 hoog en de hoogste berg op Java. Dit tafereeltje werd in 1872 door Abraham Salm geschilderd.
De Smeroe is 3676 hoog en de hoogste berg op Java. Dit tafereeltje werd in 1872 door Abraham Salm geschilderd.

Vooral de eerste twee generaties generatie repatrianten leefde in twee werelden. Met één been in Nederlands-Indië en met één been in het nieuwe vaderland, Nederland.

Ernst Janz, de Indische zanger van de bekende band Doe Maar, verwoordde dit in Rumah Saya als volgt:
'Dan verlang ik naar een ander huis
In het land van mijn vader
Maar ook daar zal ik een vreemde zijn'

Ingekleurd

De Tempo Doeloe periode op deze pagina loopt vanaf de eerste Indische foto's van rond 1860 tot aan 1942. De meeste foto's werden op het hoofdeiland Java geschoten. De volgorde is omgekeerd chronologisch, van jong naar oud. Zie ook deze literatuurlijst

In de Indische tijd werden nog nauwelijks kleurenfoto's gemaakt. Om de Indische Tempo Doeloe te vergroten hebben we de zwart-wit foto's ingekleurd. Voor een deel met de hand en voor een deel met kunstmatige intelligentie (K.I.).

Dit betekent dat de kleuren niet altijd perfect realistisch zijn. Bij het ontbreken van gekleurde referentie foto's, kiest de KI voor een gemiddelde kleur. Als voorbeeld: gras is meestal groen. Als de KI op een zwart-wit foto gras herkent, wordt dit gras groen ingekleurd. In werkelijkheid was dit gras misschien wel gelig.

Verder zijn de foto's rechtgezet en indien mogelijk verscherpt. We hebben echter geen elementen aan de foto's toegevoegd of verwijderd. 

De foto's zijn geoptimaliseerd en zo klein mogelijk gehouden. Gemiddeld slechts 25 Kb per stuk. Het zijn er echter meer dan tweehonderd. Om de belasting op met name mobiele telefoons te minimaliseren, zijn de plaatjes daarom over meerdere pagina's verdeeld. 

Pagina 1 - 1900-1942

De Indische mandoer, de opzichter, was de voorman van het personeel.  De Nederlandse vrouw des huizes, de njonja, had een aansturende en controlerende taak.
De Indische mandoer, de opzichter, was de voorman van het personeel. De Nederlandse vrouw des huizes, de njonja, had een aansturende en controlerende taak.

 

Kebon Sirih werd in 1830 aangelegd als onderdeel van nieuwe verdedigingswerken.  Toen deze foto in 1893 werd geschoten was het onderdeel van een woonwijk.
Kebon Sirih werd in 1830 aangelegd als onderdeel van nieuwe verdedigingswerken. Toen deze foto in 1893 werd geschoten was het onderdeel van een woonwijk.
Het Koningsplein in Batavia was een vergrote versie van het Haagse Malieveld. Hier werd door militairen gemarcheerd, werden paardenraces gehouden en werd de Pasar Malam georganiseerd. Deze  Pasar wordt hier als de Jakarta Fair nog steeds jaarlijks georganiseerd. In het hutje links werd in 1885 Petodjo ijs verkocht.
Het Koningsplein in Batavia was een vergrote versie van het Haagse Malieveld. Hier werd door militairen gemarcheerd, werden paardenraces gehouden en werd de Pasar Malam georganiseerd. Deze Pasar wordt hier als de Jakarta Fair nog steeds jaarlijks georganiseerd. In het hutje links werd in 1885 Petodjo ijs verkocht.
De Binnen Nieuwpoort Straat in 1888. De gebouwen aan de rechterkant werden in de achttiende eeuw, tijdens de VOC periode, neergezet. In het midden de stoomtram.
De Binnen Nieuwpoort Straat in 1888. De gebouwen aan de rechterkant werden in de achttiende eeuw, tijdens de VOC periode, neergezet. In het midden de stoomtram.
In dit huis woonde de resident van Pasoeroean (Oost-Java). Op dit adres maakte louis Couperus een begin met zijn beroemde roman De stille kracht, waarin het huis een belangrijke rol speelt.
In dit huis woonde de resident van Pasoeroean (Oost-Java). Op dit adres maakte louis Couperus een begin met zijn beroemde roman De stille kracht, waarin het huis een belangrijke rol speelt.
Auto's konden ook gebruik maken van de spoorbrug bij Srandakan over de Progo. De auto stond op een plateau dat voortgeduwd werd door een bediende.
Auto's konden ook gebruik maken van de spoorbrug bij Srandakan over de Progo. De auto stond op een plateau dat voortgeduwd werd door een bediende.
Koetaradja (nu Banda Atjeh)  heeft nog steeds een ongerepte jungle en prachtige bergen in de nabijheid van de stad. Deze foto werd tijdens de Atjeh oorlog geschoten.
Koetaradja (nu Banda Atjeh) heeft nog steeds een ongerepte jungle en prachtige bergen in de nabijheid van de stad. Deze foto werd tijdens de Atjeh oorlog geschoten.
Pankalanbrandan op Noord-Sumatra in 1903.
Pankalanbrandan op Noord-Sumatra in 1903.
De Pagai eilanden zijn twee eilanden bij Sumatra. Hier woonden in 1895 slechts een paar honderd Soekoelamgan in volstrekt isolement.
De Pagai eilanden zijn twee eilanden bij Sumatra. Hier woonden in 1895 slechts een paar honderd Soekoelamgan in volstrekt isolement.
De sultan van Deli profiteerde van de ernorme opbrengsten vanuit de tabaksplantages. In deze zaal in Moorse stijl hing een Baccarat-kroonluchter. De foto werd in 1895 gemaakt.
De sultan van Deli profiteerde van de ernorme opbrengsten vanuit de tabaksplantages. In deze zaal in Moorse stijl hing een Baccarat-kroonluchter. De foto werd in 1895 gemaakt.
Het paleis van de sultan van Deli in 1895. De huidige sultan en zijn familie wonen nog steeds in een van de vleugels van het paleis in Medan  aan de Jalan Katamso nummer 66.
Het paleis van de sultan van Deli in 1895. De huidige sultan en zijn familie wonen nog steeds in een van de vleugels van het paleis in Medan aan de Jalan Katamso nummer 66.
Ternate is een 110,7 km² groot eiland  binnen de provincie Noord-Molukken in Nederlands-Indië. Dit tafereeltje stamt uit 1885.
Ternate is een 110,7 km² groot eiland binnen de provincie Noord-Molukken in Nederlands-Indië. Dit tafereeltje stamt uit 1885.
De SS Rumphius werd vernoemd naar Georg Everhard Rumphius, een botanicus die 49 jaar op Ambon woonde. Dit schip van de  Koninklijke Paketvaart Maatschappij verzorgde de verbinding van Nederlands-Indië met Nederland. Deze foto van een van de salons werd in 1908 gemaakt.
De SS Rumphius werd vernoemd naar Georg Everhard Rumphius, een botanicus die 49 jaar op Ambon woonde. Dit schip van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij verzorgde de verbinding van Nederlands-Indië met Nederland. Deze foto van een van de salons werd in 1908 gemaakt.

 

 

 

 Op West-Sumatra woont het Minangkabau volk. Een rumah gadang doet dienst als woonhuis en, ontmoetingsplek voor familiebijeenkomsten. Deze foto werd in 1895 gemaakt.
Op West-Sumatra woont het Minangkabau volk. Een rumah gadang doet dienst als woonhuis en, ontmoetingsplek voor familiebijeenkomsten. Deze foto werd in 1895 gemaakt.
De beroemde schrijver Louis Couperus (tweede van rechts) in Batavia in 1899. Met van links naar rechts: Couperus' zwager W. Wijnaendts van Resand sr en zijn vrouw. Nog een zwager, jonkheer Baud, zijn schoonmoeder mevrouw Baud en geheel rechts Louis' vrouw Elisabeth Couperus-Baud.
De beroemde schrijver Louis Couperus (tweede van rechts) in Batavia in 1899. Met van links naar rechts: Couperus' zwager W. Wijnaendts van Resand sr en zijn vrouw. Nog een zwager, jonkheer Baud, zijn schoonmoeder mevrouw Baud en geheel rechts Louis' vrouw Elisabeth Couperus-Baud.
De Kramatbrug in Batavia in 1920.
De Kramatbrug in Batavia in 1920.
De Chinese winkelstraat Pasar Baru in Batavia in 1890.
De Chinese winkelstraat Pasar Baru in Batavia in 1890.
Halverwege de 17e eeuw dachten de Nederlanders dat de orang-oetan het hybride nageslacht van inheemse vrouwen en apen was. De Indische lokale bevolking noemden het dier bosmens (orang = mens en utan = bos). Deze foto werd rond 1920 in Batavia gemaakt.
Halverwege de 17e eeuw dachten de Nederlanders dat de orang-oetan het hybride nageslacht van inheemse vrouwen en apen was. De Indische lokale bevolking noemden het dier bosmens (orang = mens en utan = bos). Deze foto werd rond 1920 in Batavia gemaakt.

De waringin of treurvijg kan dertig meter hoog worden. In ieder Indisch dorp stond wel zo'n boom waaronder de dorpsoudsten en notabelen bij elkaar kwamen  om te vergaderen en recht te spreken. Dit is de Residentielaan in Jogjakarta.
De waringin of treurvijg kan dertig meter hoog worden. In ieder Indisch dorp stond wel zo'n boom waaronder de dorpsoudsten en notabelen bij elkaar kwamen om te vergaderen en recht te spreken. Dit is de Residentielaan in Jogjakarta.
Een aloon-aloon (grasveld) in Paseban, Garut op West-Java.
Een aloon-aloon (grasveld) in Paseban, Garut op West-Java.
De haven van Pasar Ikan, Batavia.
De haven van Pasar Ikan, Batavia.
Een Indonesisch dorp, Kampong, op West-Java.
Een Indonesisch dorp, Kampong, op West-Java.
De paradijselijke omgeving van Bandoeng rond 1900.
De paradijselijke omgeving van Bandoeng rond 1900.
Een verkoper op weg naar de markt loopt over een bamboebrug op West-Java.
Een verkoper op weg naar de markt loopt over een bamboebrug op West-Java.
Het winkelcentrum Pasar Baroe in Weltevreden (Batavia) werd in 1820 gesticht. Het bestaat nog steeds en is het oudste winkelcentrum in Jakarta.
Het winkelcentrum Pasar Baroe in Weltevreden (Batavia) werd in 1820 gesticht. Het bestaat nog steeds en is het oudste winkelcentrum in Jakarta.
Straatverkopers in Samarinda,  de hoofdstad van de provincie Oost-Kalimantan (Borneo).
Straatverkopers in Samarinda, de hoofdstad van de provincie Oost-Kalimantan (Borneo).
Het terrein van de Javaanse vorst Hamengkoeboewono VIII in 1925. Deze sultan van Jogjakarta genoot veel ontzag bij de bevolking maar zijn macht was beperkt door verdragen en bestuursakkoorden met Nederland.
Het terrein van de Javaanse vorst Hamengkoeboewono VIII in 1925. Deze sultan van Jogjakarta genoot veel ontzag bij de bevolking maar zijn macht was beperkt door verdragen en bestuursakkoorden met Nederland.
De Planten- en Dierentuin in Batavia was net zoals de Haagse Dierentuin een ontmoetingsplek waar concerten werden gegeven, gedanst werd en waar genetwerkt werd. En net zo als bij de Haagse dierentuin was er een gebrek aan exotische dieren. De dierentuin sloot rond 1900 om pas in in 1932 te heropenen.
De Planten- en Dierentuin in Batavia was net zoals de Haagse Dierentuin een ontmoetingsplek waar concerten werden gegeven, gedanst werd en waar genetwerkt werd. En net zo als bij de Haagse dierentuin was er een gebrek aan exotische dieren. De dierentuin sloot rond 1900 om pas in in 1932 te heropenen.
De in 1885 opgeleverde haven van Tanjung Priok gefotografeerd in 1892. Dit is de SS Swaerdecroon van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij.
De in 1885 opgeleverde haven van Tanjung Priok gefotografeerd in 1892. Dit is de SS Swaerdecroon van de Koninklijke Paketvaart Maatschappij.
De dierentuin in Tjikini in Batavia in 1870. De bekende Javaanse schilder Raden Saleh was gespecialiseerd in jachttaferelen met wilde dieren. Hij schonk een stuk grond van 10 hectare waarop de dierentuin gebouwd werd. De dierentuin verhuisde rond 1952 naar een veel groter stuk grond in  Ragunan.
De dierentuin in Tjikini in Batavia in 1870. De bekende Javaanse schilder Raden Saleh was gespecialiseerd in jachttaferelen met wilde dieren. Hij schonk een stuk grond van 10 hectare waarop de dierentuin gebouwd werd. De dierentuin verhuisde rond 1952 naar een veel groter stuk grond in Ragunan.
 Het personeel van de Nederlands-Indische droogdokmaatschappij woonde in de Kalverstraat, Amsterdam. Dit was vlak bij de Baai van Batavia. Deze foto werd rond 1870 gemaakt.
Het personeel van de Nederlands-Indische droogdokmaatschappij woonde in de Kalverstraat, Amsterdam. Dit was vlak bij de Baai van Batavia. Deze foto werd rond 1870 gemaakt.
Padang is de hoofdstad van West-Sumatra. De Chinese wijk ligt (nog steeds) vlak bij de haven in het zuidwesten van de stad. De foto werd in 1895 gemaakt.
Padang is de hoofdstad van West-Sumatra. De Chinese wijk ligt (nog steeds) vlak bij de haven in het zuidwesten van de stad. De foto werd in 1895 gemaakt.
Het oude Nederlandse woord voor teakhout is kajatenhout. Dit is een verbastering van Djatihout dat in de regio Rembang (Java) gekapt werd. Deze houtvester in 1894 had een sirappendak dat bestond uit een groot aantal houten plankjes.
Het oude Nederlandse woord voor teakhout is kajatenhout. Dit is een verbastering van Djatihout dat in de regio Rembang (Java) gekapt werd. Deze houtvester in 1894 had een sirappendak dat bestond uit een groot aantal houten plankjes.
Tanjoeng Priok, de haven van Batavia, werd in 1878 gegraven omdat de schepen steeds groter werden.
Tanjoeng Priok, de haven van Batavia, werd in 1878 gegraven omdat de schepen steeds groter werden.
Het Citadelpark met het  Atjehmonument in  Batavia stad in 1898. In dat jaar werd de houwdegen Jo van Heutsz gouverneur van Atjeh. Het beeld werd in 1961 afgebroken. De tekst: 'De Nederlandsche maagd op de vleugels der overwinning vredebrengend door handhaving van het gezag'.
Het Citadelpark met het Atjehmonument in Batavia stad in 1898. In dat jaar werd de houwdegen Jo van Heutsz gouverneur van Atjeh. Het beeld werd in 1961 afgebroken. De tekst: 'De Nederlandsche maagd op de vleugels der overwinning vredebrengend door handhaving van het gezag'.
Het Atjehmonument in de paradijselijke omgeving van het Wilhelminapark in Batavia. De beroemde architect  Pierre Cuypers ontwierp het monument. Het bronzen beeld is van de beeldhouwer Bart van Hove (deze maakte ook het standbeeld van Richard Hol aan de Groot Hertoginnelaan).
Het Atjehmonument in de paradijselijke omgeving van het Wilhelminapark in Batavia. De beroemde architect Pierre Cuypers ontwierp het monument. Het bronzen beeld is van de beeldhouwer Bart van Hove (deze maakte ook het standbeeld van Richard Hol aan de Groot Hertoginnelaan).

.

Ga naar boven