De Max Havelaar is een opstandig boek. Eduard Douwes Dekker, alias Multatuli schreef Max Havelaar als een aanklacht tegen het misbruik van het cultuurstelsel, tegen herendiensten, en tegen plichtsverzuim door Nederlandse ambtenaren in Nederlands-Indië. De Max Havelaar wordt nu als een van de beste Nederlandse boeken aller tijden gezien, maar bij de toekenning van de straten in Spoorwijk in de jaren 20 van de 20e eeuw, dacht men daar blijkbaar anders over.

-Op 18 juli 1921 werd de relatief kleine en smalle Max Havelaarstraat naar het boek vernoemd. De straat loopt vanaf de Beetsstraat naar de Schimmelweg

De Max Havelaar werd in 1860 uitgegeven.
De Max Havelaar werd in 1860 uitgegeven.

Het boek

Batavus Droogstoppel is makelaar in koffie. Hij wil een boek gaan schrijven over zijn handel. Dan ontmoet hij een oude schoolvriend, Max Havelaar. Droogstoppel noemt hem Sjaalman, omdat hij geen jas draagt, maar een 'soort sjaal die over zijn schouders hangt'. Sjaalman vraagt hem of hij een pak manuscripten wil verwerken en uitgeven. Droogstoppel ontdekt dat hij wel een paar delen uit dat pak kan gebruiken en neemt het aan. Hij laat zijn medewerker (een zoon van een zakenpartner die hij wil houden), de Duitser Ernest Stern, de belangrijkste delen uitzoeken. Deze maakt echter een verhaal van de ervaringen van Havelaar in Lebak in plaats van een studie over de koffiehandel.

De koffie waar Droogstoppel zoveel geld aan verdient, wordt verbouwd door Javaanse arbeiders, op Javaanse gronden. Maar de Javaanse boer ziet van al die gigantische winsten geen cent terug. Hij krijgt van het koloniale regime slechts nét genoeg om niet van de honger te hoeven sterven. Havelaar wil deze uitbuiting stopzetten, maar krijgt geen medewerking van zijn meerderen.

In het boek worden ook een aantal aparte verhalen verteld, zoals het liefdesverhaal van Saïdjah en Adinda. Het is mooi en verdrietig, maar niet zomaar een verhaal. Het laat scherp zien hoe de Javanen lijden onder de uitbuiting en wreedheden van de Nederlanders.

 

De Max Havelaarstraat. De huizen links op de foto dateren van 1931. Die aan de rechterkant werden in 2006 gebouwd. In de verte is de Beetsstraat zichtbaar.
De Max Havelaarstraat. De huizen links op de foto dateren van 1931. Die aan de rechterkant werden in 2006 gebouwd. In de verte is de Beetsstraat zichtbaar.

Aanklacht

Aan het einde van het boek neemt Multatuli zelf de pen op. Hij stuurt zijn fictieve personages naar huis en onthult aan de lezer de bedoelingen van zijn boek. Het verhaal beschrijft voor een groot deel het leven van Douwes Dekker. Max Havelaar, Douwes Dekker's alter ego, neemt het op voor de onderdrukte Javanen (de inwoners van Nederlands-Indië). Hij wordt tegengewerkt door zijn Nederlandse bazen, maar ook door enkele regenten (Javanen die met de Nederlanders samenwerken). 

Om gehoord te worden, gooide Douwes Dekker allerlei normen en waarden die in de negentiende eeuw nog vanzelfsprekend waren overboord. Zo werd er toen van een schrijver verwacht dat hij zijn lezers vaderlandsliefde bijbracht. Multatuli trok zich daar niets van aan en gaf zeer scherpe kritiek op Nederland. In eerste instantie werd het boek kritisch ontvangen. Maar Douwes Dekker's opzet werkte. Toen het boek half mei 1860 verscheen, werd de publieke opinie opeens wakker geschud. Het duurde echter tot 1870, na een langdurige strijd van de liberale politici, dat het cultuurstelsel werd afgeschaft .

Het boek is inmiddels in 42 talen uitgebracht.

De Douwes Dekkerstraat werd afgebroken waardoor de Max Havelaarstraat extra breed kon worden aangelegd en een plantsoen kon krijgen. De woningen aan de rechterkant stammen uit 1931 maar zijn wel onherkenbaar gerenoveerd.
De Douwes Dekkerstraat werd afgebroken waardoor de Max Havelaarstraat extra breed kon worden aangelegd en een plantsoen kon krijgen. De woningen aan de rechterkant stammen uit 1931 maar zijn wel onherkenbaar gerenoveerd.

De straat

Wellicht lag in de jaren 20 het boek nog wat zwaar op de maag van de Nederlandse en Haagse overheid want op 18 juli 1921 werd de relatief kleine en smalle Max Havelaarstraat naar het boek vernoemd. 

Deze smet werd bij de grootscheepse renovatie van Spoorwijk aan het begin van 21e eeuw voor een deel rechtgetrokken.

Het probleem van de geringe dieptemaat van de bouwblokken zorgde er voor dat in 2006 in dit deel van de wijk gekozen werd voor het zogenaamde Berlagemodel waarbij twee oorspronkelijke bouwblokken werden samengevoegd tot een groot nieuw bouwblok. Een deel van de grond werd toegevoegd aan de openbare ruimte in de vorm van een groenstrook. De Douwes Dekkerstraat werd hiermee opgeheven, maar de Max Havelaarstraat werd veel breder. 

De straat loopt vanaf de Beetsstraat naar de Schimmelweg

 

Tab

Enige teksten uit de Max Havelaar

Deze woningen in de Max Havelaarstraat werden in 2006 gebouwd.
Deze woningen in de Max Havelaarstraat werden in 2006 gebouwd.
De Max Havelaarstraat gezien vanaf de Beetsstraat kijkend richting de Alberdingk Thijmstraat ( juli 2014)
De Max Havelaarstraat gezien vanaf de Beetsstraat kijkend richting de Alberdingk Thijmstraat ( juli 2014)
De Max Havelaarstraat in februari 2015.
De Max Havelaarstraat in februari 2015.

.

Cultuur

Tijdperken

Wijken

Ga naar boven