Nirwana uit 1929, de eerste woonflat in Nederland met een betonskelet, kwam tot stand volgens de principes van het Nieuwe Bouwen en oogt na zoveel decennia nog steeds zeer modern. De flat was onder andere bedoeld voor oud-Indiëgangers die zich comfort en luxe konden veroorloven. De naam Nirwana verwijst dan ook niet toevallig naar een oosterse spirituele gemoedstoestand van 'hogere sferen' en 'ultieme rust'.

Het flat in de jaren  30.
Het flat in de jaren 30.

Geschiedenis

Het zeven verdiepingen hoge gebouw op de hoek van de Benoordenhoutseweg en het Willem Witsenplein was het eerste Nederlandse 'flat', gebouwd volgens het principe van een skelet van gewapend beton. Het appartementengebouw geldt om verschillende redenen als een revolutionair gebouw. 

De woontoren heeft een half boven de grond uitstekende kelder, een bel-etage en zes woonlagen op een vrijwel vierkante plattegrond. Een eerste ontwerp ging uit van vijf woontorens die door galerijen aan elkaar waren verbonden. Dit plan haalde het echter niet. Zelfs met het goedkope bouwmateriaal beton moest er in het jaar van de beurskrach beknibbeld worden op dit project.

Op dit reclamebord aan de Benoordenhoutseweg werd gesproken over Nirwana gebouwen, in meervoud. Op de achtergrond is de kerk aan de Wassenaarseweg zichtbaar.
Op dit reclamebord aan de Benoordenhoutseweg werd gesproken over Nirwana gebouwen, in meervoud. Op de achtergrond is de Paschalis Baylonkerk zichtbaar.
De op één hoek uitstekende balkons zijn een rudiment van de koppeling met de geplande flats. Het ontwerp was toen al enigszins versoberd: de rondlopende balkons en de puien van hoofdzakelijk glas waren om kosten te besparen geschrapt. In plaats daarvan kwamen in het midden een soort loggia's.

Het dienstbodenprobleem

De onderzoekingen op het gebied van hoogbouw waren met name gericht op het oplossen van het woningbouwvraagstuk voor de lager betaalden. Ook in het Benoordenhout woonden mensen die geen personeel konden betalen, maar  daar wel behoefte aan hadden. Men wilde immers voorkomen dat "het huishouden een domper op de levensvreugde zette".

Een belangrijker argument om in een flat te gaan wonen was echter, volgens de bouwers, het 'dienstbodenprobleem'. Dienstboden waren vaak onhandig, soms zelf 'feeksen', gingen uit, of deden de deur niet open wanneer er aangebeld werd. In een ideale woning konden dus beter geen dienstboden rondlopen. Nirwana was echter niet gebouwd voor de gewone man: het was geen sociale woningbouw. De huren varieerden van ƒ 1400 tot ƒ 3075 per jaar.

Onder het flat was enige tijd een garage gevestigd.
Onder het flat was enige tijd een garage gevestigd.
Handig

De architecten hadden tal van handige voorzieningen bedacht, zoals een boodschappen-etensliftje, een centraal vacuum-systeem om te stofzuigen, een vuilstortkoker, een postbus (voor uitgaande post), en veel servicepersoneel, zoals portiers, wasvrouwen en liftboys. Fooien geven aan het personeel was niet toegestaan. 

In het souterrain konden de winkeliers met hun koopwaar naar binnen rijden: de vrouwen kwamen met de lift naar beneden en deden hun boodschappen. Groenten en dergelijke konden daar in snij-en spoelmachines worden bereid en met het etensliftje naar de eigen aanrecht gestuurd worden. Hoewel Nirwana nooit geworden is wat men er oorspronkelijk van dacht, werd een aantal van deze voorzieningen wel gerealiseerd. 

UIitzicht op een balkon aan het Nirwanaflat in 1934.
UIitzicht op een balkon aan het Nirwanaflat in 1934.

Veranderingen

De bel-etage bevatte oorspronkelijk gemeenschappelijke voorzieningen, waaronder een restaurant, die later zijn verbouwd tot woningen en kantoren. Centrale voorzieningen zoals liftjes en stortkokers zijn op den duur om redenen van hygiëne en brandveiligheid verwijderd.

De liftkooi, oorspronkelijk met een glazen schacht, werd dichtgemetseld, waardoor het ruimtelijk effect in de hal verdween. Ook de portier (die om 22.00 uur de deur op slot deed) en de inwonende huismeester zijn er niet meer.

Het losse gebouwtje aan de voet van het Nirwana gebouw was oorspronkelijk de garage van een van de bewoners. Het pand werd later gebruikt als tankstation en als uitgiftepunt van een dagblad. Het is nu een schoonheidssalon.  

Het Nirwana gebouw gezien vanaf het Willem Witsenplein.
Het Nirwana gebouw gezien vanaf het Willem Witsenplein.

Restauratie

Na zestig jaar was het monument aan een opknapbeurt toe en het pand werd vanaf januari 1991 gerenoveerd. Het was een onderneming die de nodige financiële en bouwtechnische hoofdbrekens opleverde. Een van de problemen was dat men bij dit appartementengebouw met talrijke eigenaars te doen had, van wie ondanks de aanzienlijke restauratiesubsidies een forse financiële inpanning gevraagd werd.

Kleur

De restauratie betrof in hoofdzaak het exterieur. De kleur afwerking van de gevelvlakken was eveneens een lastige zaak. Bouwwerken uit deze periode van de Nieuwe Zakelijkheid hadden over het algemeen een grijze betonkleur. Om de Nirwana-flat toch een wat fleuriger uiterlijk te geven, koos men uiteindelijk voor een romig witte kleur. De totale kosten van de restauratie bedroegen ruim f 3 miljoen.

Dit losse gebouwtje aan de voet van het Nirwana gebouw was oorspronkelijk de garage van een van de bewoners. Het pand werd later gebruikt als tankstation en als uitgiftepunt van een dagblad. Het is nu een schoonheidssalon. De gele gloed wordt veroorzaakt door de ouderwetse SON verlichting aan het Willem Witsenplein.
Dit losse gebouwtje aan de voet van het Nirwana gebouw was oorspronkelijk de garage van een van de bewoners. Het pand werd later gebruikt als tankstation en als uitgiftepunt van een dagblad. Het is nu een schoonheidssalon. De gele gloed wordt veroorzaakt door de ouderwetse SON verlichting aan het Willem Witsenplein.
Beton

Doordat het de eerste keer was dat zo'n groot gebouw werd opgetrokken uit beton is de kwaliteit van het gebouw nogal slecht. Zo zijn de muren slechts 15 cm dik en ontstaan er regelmatig scheuren die weer tot lekkage en roest aan de staalconstructie leiden.

In 2003 moest het flat daarom opnieuw gerestaureerd worden. Nieuwe kozijnen met dubbele beglazing moesten de geluidsoverlast beperken, de gevel werd voorzien van een thermische gevelisolatie en een deel van het houtwerk werd vervangen.

De rechts op de foto uitstekende balkons zijn een rudiment van de koppeling met de geplande andere flats.
De rechts op de foto uitstekende balkons zijn een rudiment van de koppeling met de geplande andere flats.
Zoals op deze tekening te zien is, zouden in de oorsponkelijke plannen meerdere torens gebouwd worden.
Zoals op deze tekening te zien is, zouden in de oorsponkelijke plannen meerdere torens gebouwd worden.
Het flat staat aan de drukke Benoordenhoutseweg en kijkt uit over het Haagse Bos.
Het flat staat aan de drukke Benoordenhoutseweg en kijkt uit over het Haagse Bos.
Het Nirwana woonflat in december 2014.
Het Nirwana woonflat in december 2014.
Nirwana vanuit de lucht in 2009.
Nirwana vanuit de lucht in 2009.

 

 

.

Cultuur

Tijdperken

Wijken

Ga naar boven